In Antwerpen groeit vandaag meer dan één op vier kinderen op in kansarmoede. Dat cijfer alleen al zou alle alarmbellen in het stadhuis moeten doen afgaan. Toch blijkt écht sociaal beleid steeds minder een prioriteit te zijn voor burgemeester Van Doesburg. Het debat gaat zelden over toegankelijke hulpverlening, maar wordt steeds vaker gedomineerd door handhaving, overlast en repressie.
Niemand zal ontkennen dat veiligheid belangrijk is. Iedere Antwerpenaar heeft recht op een veilige stad, zeker de bewoners van 2060. Het valt op dat dankzij opeenvolgende Vooruit-bestuurders in 2060 reeds veel sociale initiatieven plaatsvonden, van daklozenhulp en opvang tot, sinds kort, opnieuw outreachwerkers. De vraag is echter niet of er een probleem is, maar hoe we deze situatie willen aanpakken. Kiezen we ervoor sociale problemen steeds vaker door een veiligheidsbril te bekijken, of grijpen we deze situatie aan om een bredere aanpak, met een totaalplan voor de aandachtswijk, te creëren? Voor ons moet dit totaalplan een duidelijke focus op sociaal beleid bevatten. Vandaag merken we echter dat burgemeester Van Doesburg denkt dat de politie armoede en sociale uitsluiting alleen kan oplossen. Maar als het effectief zo simpel zou zijn als Van Doesburg doet uitschijnen, was het probleem al lang opgelost. Als ze ervoor blijft kiezen armoede, dakloosheid, verslaving en psychische problemen enkel te benaderen als vormen van overlast, dreigt het onderliggende probleem nooit aangepakt te worden.
Claimer-app en preventieve arrestaties
Vandaag lijkt de politieke aandacht echter steeds meer te verschuiven van ondersteuning naar controle. De recente aankondiging van burgemeester Van Doesburg om zogenaamde ‘overlastplegers’ preventief te arresteren is een treffend voorbeeld van de repressieve focus op sociaal beleid. Geen enkele Antwerpenaar betwist dat de overheid moet optreden wanneer er reële veiligheidsrisico's zijn. Maar dat doe je niet door mensen te stigmatiseren en hen op een ‘claimerlijst’ te plaatsen zonder dat zij iets strafbaars hebben gedaan. Want sinds wanneer is schuilen voor de regen een misdaad? Mensen oppakken aan Free Clinic en outreachers op de ‘claimerlijst’ zetten is absoluut niet the way to go.
Dakloosheid, verslaving, psychische kwetsbaarheid en armoede worden steeds vaker benaderd als vormen van overlast die uit het straatbeeld moeten verdwijnen. Maar een nacht in een cel geeft niemand een woning, een behandeling of een toekomstperspectief. Sociale problemen reduceren tot ordehandhaving lost hun oorzaken niet op en dreigt de kloof tussen kwetsbare groepen en de overheid alleen maar te vergroten. Mensen die het vertrouwen in instellingen al verloren hebben, zullen dat vertrouwen niet terugvinden wanneer hun belangrijkste contact met de overheid bestaat uit controles, sancties en arrestaties.
Draadconstructie
Een alleszeggend voorbeeld zagen we met de draadconstructie die recent werd geplaatst aan het Centraal Station. Onder een afdak, een van de weinige plekken waar mensen beschutting konden vinden tegen regen en kou, werd een constructie aangebracht die moest verhinderen dat mensen er nog zouden slapen. Dit is geen alleenstaand geval. We zien een trend waarbij steden steeds vaker publieke ruimtes inrichten om bepaalde mensen er weg te houden. Het onderliggende idee is duidelijk: als ongelijkheid en haar gevolgen niet zichtbaar zijn, is er geen probleem. Maar een draad onder het afdak van het Centraal Station helpt niemand naar de opvang. Het maakt dakloosheid hoogstens minder zichtbaar voor wie er niet mee geconfronteerd wil worden om zich zo minder schuldig te voelen over wat voor velen de dagelijkse realiteit is. De draad doet slechts één ding: het maakt duidelijk wie er voor burgemeester Van Doesburg wel en niet welkom is in de publieke ruimte.
De draadconstructie en de aangekondigde preventieve arrestaties vertrekken vanuit dezelfde logica: sociale problemen moeten minder zichtbaar worden. Maar wie alleen de zichtbaarheid van een probleem bestrijdt, neemt de oorzaak ervan niet weg.
Waarom repressie niet werkt
Achter de ‘overlastplegers’ zitten echte mensen van vlees en bloed met verhalen van tegenslag, trauma, schulden, verslaving of psychische kwetsbaarheid. Wie hen reduceert tot een veiligheidsprobleem, ontkent die realiteit en zal nooit tot sociale oplossingen komen. De vraag is dan ook niet of veiligheid belangrijk is, maar in welk soort stad we willen leven. Een stad die sociale problemen de kop probeert in te duwen door mensen te weren uit het straatbeeld, of een stad die investeert in een sociale aanpak waardoor minder mensen in kwetsbare situaties terechtkomen?
Veiligheid en sociaal beleid hoeven geen tegenpolen te zijn. Echte veiligheid ontstaat echter pas wanneer mensen perspectief hebben op een menselijk en degelijk leven. Wie investeert in mensen, bouwt aan een stad waar iedereen kan deelnemen. Dat is de keuze waarvoor Antwerpen vandaag staat: gaan we verder in het repressieve beleid of kiezen we resoluut voor menselijkheid?
Onze eisen
1) Wij eisen dat de preventieve arrestaties onmiddellijk ingetrokken worden en dat iedereen van de Claimer-app wordt geschrapt. Voor ons is de grens heel duidelijk: wij kunnen nooit accepteren dat mensen worden gestigmatiseerd door een app die hen labelt en die vervolgens kan leiden tot arrestaties zonder concrete aanleiding.
2) Daarnaast verzetten wij ons tegen de verdere afglijding van sociaal beleid naar repressief beleid. Investeer in preventie, niet in repressie. Biedt mensen die zich in een kwetsbare positie bevinden gepaste hulpverlening en wijs ze de weg daarnaartoe in plaats van hen op te pakken en voor even uit het straatbeeld te verwijderen. Investeer in preventie en menselijkheid, niet in repressie. Elke euro die naar verdringing en controle gaat, is een euro die niet wordt geïnvesteerd in OCMW's, outreachend werk, daklozenopvang, geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg.
3) Wij erkennen de uitdagingen waar wijken zoals 2060 vandaag voor staan. Daarom eisen wij een totaalplan voor de zogenoemde aandachtswijken: een plan dat in eerste instantie inzet op wijkwerking, armoedebestrijding, hulpverlening, publieke ruimte en groen. Een plan waarin vanuit menselijkheid wordt gehandeld en repressie slechts als laatste redmiddel wordt ingezet. Wat 2060 vandaag het meest mist, is een visie op de lange termijn die mensen kansen biedt in plaats van hen weg te duwen. Het wordt tijd dat het stadsbestuur die visie ontwikkelt, want de bewoners van deze wijk hebben daar recht op.